Қазақ халқының қоғамдық өмірінде құрылтайдың алар орны ерекше. Бұл ұғым ғасырлар бойы елдік мәселелерді талқылап, маңызды шешімдер қабылдайтын кеңес ретінде қалыптасты. Тарихи деректерге сүйенсек, құрылтайларда мемлекеттің ішкі жағдайы, сыртқы саясат, ел қауіпсіздігі мен бірлігіне қатысты мәселелер қаралған. Осындай басқосулар қазақ қоғамындағы кеңесу мәдениетінің маңызды бөлігіне айналды.
«Құрылтай» сөзі бүгінде де қоғамдық өмірде жиі қолданылады. Оның мазмұны заман талабына сай өзгергенімен, негізгі мақсаты – түрлі көзқарастарды ортаға салып, өзекті мәселелерді талқылау. Бұл – тарихи дәстүрдің қазіргі қоғамдық өмірмен сабақтасқан көрінісі.
Қазақ тарихында өткен құрылтайлар ел тағдыры таразыға түскен кезеңдерде ұйымдастырылған. Онда хандар, билер, батырлар мен ру басылары бас қосып, ортақ шешім қабылдауға ұмтылған. Тарихшылар мұндай жиындарды көшпелі қоғамдағы кеңесу мәдениетінің маңызды үлгісі ретінде бағалайды. Өйткені ол кезеңде маңызды мәселелер жеке адамның емес, көпшіліктің талқысына салынған.
Бүгінде құрылтайдың мазмұны кеңейіп, қоғамдық диалог алаңы ретінде қарастырылып келеді. Онда экономика, білім, денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы, мәдениет, жастар саясаты, экология сияқты түрлі бағыттар қозғалады. Бұл тақырыптардың барлығы қоғам өмірімен тығыз байланысты болғандықтан, олардың талқылануы да көпшілік назарында болады.
Әрбір өңірдің өзіндік ерекшелігі мен шешімін күткен мәселелері бар. Сондықтан мұндай алаңдарда айтылған ұсыныстардың ішінде ауылдық жерлердің инфрақұрылымын жетілдіру, жол сапасын жақсарту, ауыз су, денсаулық сақтау және білім беру салаларына қатысты мәселелер жиі көтеріледі. Сонымен қатар кәсіпкерлікті дамыту, жастардың ауылда тұрақтап еңбек етуіне жағдай жасау, тарихи-мәдени мұраны сақтау секілді тақырыптар да назардан тыс қалмайды.
Аудан тұрғындары үшін мұндай мәселелердің маңызы ерекше. Өйткені ауылдың әлеуметтік жағдайы, елді мекендердің дамуы, мәдениет үйлері мен кітапханалардың жұмысы, спорт нысандарының жай-күйі күнделікті өмірмен тікелей байланысты. Сондықтан қоғамдағы кез келген талқылау ең алдымен тұрғындардың тұрмыс сапасына әсер ететін мәселелерді қамтығанда ғана өзекті бола түседі.
Қазіргі ақпараттық қоғамда құрылтай туралы мәліметтер бұқаралық ақпарат құралдары мен интернет ресурстары арқылы кеңінен таралады. Бұл тұрғындардың қоғамдық мәселелерден хабардар болуына, көтерілген тақырыптармен танысуына мүмкіндік береді. Сонымен бірге журналистер үшін ақпаратты жан-жақты саралап, бірнеше дереккөзге сүйене отырып ұсыну маңызды талаптардың бірі болып қала береді.
Тарихшылар құрылтайдың тек саяси немесе әкімшілік сипаттағы жиын емес, ұлттық мәдениеттің бір бөлшегі екенін атап өтеді. Өйткені ол қазақ халқының кеңесе отырып шешім қабылдау дәстүрін көрсетеді. Осындай тарихи тәжірибе бүгінгі қоғамдық қатынастарда да өз маңызын жоғалтқан жоқ.
Қоғам дамыған сайын халықтың сұранысы да өзгеріп отырады. Соған сәйкес талқыланатын мәселелердің мазмұны жаңарады. Дегенмен қандай кезең болмасын, ашық пікір алмасу мен ортақ мәселелерді талқылаудың маңызы сақталады. Құрылтай ұғымы осы тұрғыдан алғанда өткеннің ғана емес, бүгінгі күннің де қоғамдық өмірімен сабақтасып жатыр.
Аудандық деңгейде де тұрғындардың ұсыныстарын тыңдау, қоғамдық мәселелерді талқылау, азаматтық бастамаларды қолдау маңызды. Мұндай кездесулер мен пікір алмасулар елді мекендердің дамуына қатысты өзекті мәселелерді анықтауға және оларды шешу жолдарын қарастыруға мүмкіндік береді. Бұл – жергілікті қоғамның белсенділігі мен жауапкершілігін арттыратын маңызды үрдістердің бірі.
Қорыта айтқанда, құрылтай – қазақ қоғамының тарихи жадында сақталған маңызды институт. Оның мазмұны уақыт талабына қарай өзгергенімен, басты мәні – қоғамдық пікірді тыңдау, ортақ мәселелерді талқылау және дәстүр сабақтастығын сақтау. Сондықтан құрылтай тақырыбы тарихшылар үшін де, журналистер үшін де, жалпы қоғам үшін де өзектілігін жоймайтын мәселелердің бірі болып қала береді.
Диана Дауренқызы