Қоғамдағы құқықтық тәртіп пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету – кез келген мемлекеттің басым бағыттарының бірі. Осы орайда құқық бұзушылықтың алдын алу, яғни профилактикасы, мемлекеттік саясаттың маңызды саласы ретінде айқындалады. Құқық бұзушылық профилактикасы – бұл тек құқық қорғау органдарының емес, бүкіл қоғамның, әрбір азаматтың ортақ міндеті.
Профилактиканың мақсаты мен маңызы
Құқық бұзушылық профилактикасының басты мақсаты – қылмыс пен өзге де заңсыз әрекеттердің алдын алу, құқық бұзуға итермелейтін себептер мен жағдайларды анықтап, оларды болдырмау. Бұл – мемлекет пен қоғам тарапынан жүйелі және кешенді шаралар арқылы жүзеге асады.
Профилактика – тек жазалау емес, ескерту мен тәрбиелеуге бағытталған. Себебі құқық бұзушылықтың алдын алған дұрыс, ал салдарын жою – кеш қимылдаудың белгісі. Осы тұрғыда құқықтық мәдениетті қалыптастыру, жастарды заңға құрметпен қарауға тәрбиелеу, отбасы мен мектептегі тәрбие жұмыстары маңызды рөл атқарады.
Құқық бұзушылықтың едәуір бөлігі жастар мен жасөспірімдер арасында тіркелетіні жасырын емес. Сондықтан профилактикалық шараларда білім беру мекемелері, ата-аналар, жергілікті әкімдіктер, қоғамдық ұйымдар бірлесе жұмыс істеуі тиіс. Мектеп пен колледждерде құқықтық сауаттылықты арттыру, арнайы сынып сағаттары мен тренингтер ұйымдастыру, полиция өкілдерінің қатысуымен түсіндіру жұмыстары жүргізілуі керек.
Сонымен қатар, жастарды спортқа, өнерге, шығармашылыққа тарту – бос уақытты тиімді өткізу арқылы құқық бұзушылықтың алдын алудың тиімді жолы.
Қоғамда беделге ие ардагерлер мен ақсақалдар кеңесі, қоғамдық кеңестер мен үкіметтік емес ұйымдар да құқық бұзушылықтың алдын алуға өз үлесін қоса алады. Олар халық арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізіп, жастарға үлгі көрсету арқылы тәрбиелік рөл атқарады. Полиция мен қоғам арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз ету – профилактиканың тағы бір тиімді тетігі.
Құқық бұзушылықтың алдын алуда учаскелік инспекторлардың орны ерекше. Олар өз учаскесіндегі әлеуметтік жағдайды жақсы білетін, тұрғындармен тығыз жұмыс істейтін мамандар. Олардың профилактикалық әңгімелері, ескерту шаралары кейде үлкен қылмыстың алдын алуға себеп болады. Сондықтан бұл мамандардың мәртебесін көтеріп, қажетті жағдаймен қамтамасыз ету – маңызды мәселе.
Құқықтық сауаттылық – профилактиканың негізі
Көптеген құқық бұзушылықтар азаматтардың заң талаптарын білмеуінен немесе елемеуінен туындайды. Сол себепті халықтың құқықтық сауатын арттыру – басты бағыттардың бірі болуы керек. Мемлекеттік мекемелерде, еңбек ұжымдарында, білім беру орындарында үнемі құқықтық семинарлар, лекциялар, ашық есік күндері өткізілуі қажет.
Құқық бұзушылықтың алдын алу – кешенді, үздіксіз жүргізілуі тиіс жұмыс. Бұл бағытта құқық қорғау органдары ғана емес, барлық мемлекеттік мекемелер, білім беру ұйымдары, қоғамдық бірлестіктер, тіпті әрбір отбасы атсалысуы қажет. Әр азамат заңды сыйлап, тәртіпті сақтауды өзінің парызы деп түсінсе, елімізде құқық бұзушылық деңгейі төмендеп, қоғамдық тәртіп нығая түсетіні анық.
Құқықтық тәртіп – ел дамуы мен азаматтардың әл-ауқатының кепілі. Сондықтан құқық бұзушылық профилактикасына немқұрайлы қарамай, оны барша қоғам болып жүзеге асыру – бүгінгі күннің басты талабы.